Jednym z kryteriów jakimi kierujemy się przy ustalaniu oststecznej trasy naszych wypraw są zabytki należące doListy Światowego Dziedzictwa UNESCO (www.whc.unesco.org).Jest to lista obiektów, objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość historyczną bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2007) 851 obiektów w 140 krajach, w tym 660 obiektów dziedzictwa kulturowego, 166 przyrodniczego i 25 mieszanych. W Polsce znajduje się aktualnie 13 obiektów. W trakcie naszych wypraw udało nam się odwiedzić dopiero 23 z nich, które poniżej prezentujemy.
W nagłówku w nawiasach podano kolejno: typ, kryteria wpisania na listę, oraz rok wpisania. Informacje zaczerpnęliśmy ze strony Polskiego Komitetu ds. UNESCO
Zabytkowe centrum Salzburga
(K II, IV, VI / 1996)
Salzburg zachował niezwykle bogaty układ miejski, powstały pomiędzy średniowieczem i XIX w., w okresie kiedy Salzburg był miastem-państwem rządzonym przez księcia-biskupa. Rozwój sztuki gotyku płomienistego przyciągnął do miasta wielu artystów jeszcze zanim stało się bardziej znane dzięki działalności artystów włoskich, Vincenzo Scamozziego i Santiniego Solariego, którzy nadali zespołowi miejskiemu Salzburga charakter barokowy. To połączenie Północy i Południa nie było z pewnością obojętne geniuszowi najsłynniejszego salzburczyka, Wolfganga Amadeusza Mozarta, którego światowa sława na zawsze związana jest z tym miastem.
Teatr antyczny i łuk triumfalny w Orange
(K III, VI / 1981)
Teatr antyczny w Orange, leży w dolinie Rodanu i jest jednym z najlepiej zachowanych wielkich teatrów rzymskich. Amfiteatr z ław kamiennych posiada 1100 miejsc i mur sceniczny długości 102 m i wysokości 38 m, a w centralnej niszy - posąg Augusta wysokości 3,7 m). Rzymski łuk triumfalny, zbudowany ok. 27 roku n.e., jest jednym z najpiękniejszych i najlepiej zachowanych łuków triumfalnych. Jest on najstarszym zachowanym łukiem trójprzelotowym, o wysokości 18,8 m. Ozdobiony jest płaskorzeźbami upamiętniającymi ustanowienie Pax Romana.
Pont du Gard
(K I, III, IV / 1985)
Pont du Gard został zbudowany w końcu I w. p.n.e. aby prowadzić wodę ze źródeł w okolicach Uzčs do Nîmes ponad rzeką Gard. Składa się z trzech kondygnacji arkad o wysokości 50 m i liczy 275 m długości. Akwedukt został zbudowany w latach 26 p.n.e. - 16 p.n.e. na polecenie Agrypy. Dolna częśc stanowi most nad rzeką, natomiast w górnej części umieszczono kanał prowadzący wodę. Akwedukt stanowi arcydzieło techniki będące zarazem dziełem sztuki.
Zabytkowe centrum Awinionu
(K I, II, IV / 1995)
Awinion, położony w południowej Francji, w XIV w. był siedzibą papiestwa. Nad miastem, nad jego murami obronnymi i nad pozostałościami XII-wiecznego mostu na Rodanie, góruje pałac papieży, surowo wyglądająca twierdza o bogato zdobionych wnętrzach autorstwa Simone Martiniego i Matteo Giovanettiego. Ten wspaniały przykład architektury gotyckiej, wraz z leżącymi poniżej Petit Palais oraz katedrą romańską Notre-Dame-des-Doms, tworzy cenny zespół zabytkowy świadczący o roli, którą Awinion odgrywał w XIV-wiecznej Europie chrześcijańskiej.
Canal du Midi
(K I, II, IV, VI / 1996)
Żeglowna sieć wodna o długości 360 km łączy Morze Śródziemne z Atlantykiem. Składa się z 328 budowli i urządzeń: śluz, akweduktów, mostów, tuneli i stanowi jedno z najbardziej wyjątkowych osiągnięć inżynierii cywilnej epoki nowożytnej. Zbudowana w latach 1667-1694, utorowała drogę rewolucji przemysłowej. Projektant, Pierre-Paul Riquet, szczególnie troszczył się o estetykę architektoniczną oraz powstały w ten sposób krajobraz, dzięki czemu Canal du Midi stanowi nie tylko wyczyn techniczny, lecz również dzieło sztuki.
- Strona internetowa o kanale
- Jeszcze jedna strona internetowa ;)
- i jeszcze jedna ;)
Zabytkowe miasto warowne Carcassonne
(K II, IV / 1997)
Warowna osada na wzgórzu, na którym obecnie znajduje się Carcassonne, istniała już przed podbojem rzymskim. W obecnym kształcie Carcassonne stanowi cenny przykład średniowiecznego miasta warownego, wyposażonego w potężny system obronny otaczający zamek i przylegające doń zabudowania, ulice oraz wspaniałą katedrę gotycką. Swą wyjątkową rolę Carcasonne zawdzięcza długotrwałym pracom konserwatorskim prowadzonym przez Viollet-le-Duca, jednego z twórców nowoczesnej konserwacji zabytków jako nauki.
Alhambra, ogrody Generalife, twierdza Albaicín w Grenadzie
(K I, III, IV / 1984-1994)
Górując nad leżącym na równinie współczesnym miastem Alhambra i Albaicín, położone na dwóch sąsiednich wzgórzach, tworzą średniowieczną część Grenady. Na wschód od twierdzy i od pałacu Alhambry rozciągają się wspaniałe ogrody Generalife, dawnej rezydencji letniej emirów, panujących nad tą częścią Hiszpanii w XIII i XIV w. Dzielnica rezydencjonalna Albaicín zachowała bogaty zespół miejscowej architektury mauretańskiej, łączącej się harmonijnie z tradycyjną architekturą andaluzyjską.
- strona internetowa Alhambry
- Granada w Andalucia.com
- Granada - strona miasta
- Rezerwacja biletów do Alhambry
Dzieła Gaudiego (K I, II, IV /1984, 2005)
Pałac Muzyki Katalońskiej i szpital Św. Pawła w Barcelonie (K I, II, IV / 1997)
Siedem budowli autorstwa Antoniego Gaudiego (1852-1926) w Barcelonie i okolicy. Trzy z nich wpisane zostały na Listę w 1984 r.: Park Guëll, Pałac Guëll i Casa Mila. W 2005 wpis rozszerzono o cztery kolejne: Casa Vicens (1883-85), fasada Narodzenia Pańskiego i Krypta Katedry Sagrada Familia (1884-1926), Casa Batlló (1904-06), Krypta w Colonia Guëll (1898-1905). Dzieła te świadczą o znaczącym twórczym wkładzie Gaudiego w rozwój architektury i technik budowlanych na przełomie XIX i XX wieku. Jego eklektyczny, a zarazem bardzo osobisty styl z wielką swobodą wyraża się nie tylko w architekturze, ale także w sztuce ogrodów, rzeźbie i różnych formach sztuki dekoracyjnej.
Te dwie budowle należą do najpiękniejszych osiągnięć architektury Barcelony. Są dziełem katalońskiego architekta secesyjnego Lluisa Domnecha i Montaner. Pałac Muzyki Katalońskiej jest oszałamiającą konstrukcją o żelaznej strukturze, wypełnioną światłem i przestrzenią. Nad jego dekoracją pracowało wielu wybitnych artystów epoki. Szpital Sant Pau przedstawia taką samą śmiałą koncepcję i dekorację, będąc jednocześnie całkowicie przystosowanym do potrzeb szpitalnych.
- Kościół Sagrada Familia
- Strona internetowa miasta Barcelona
- Pałac Muzyki Katalońskiej
- Szpital Św. Pawła
Zespół zabytkowy w Toledo (K I, II, III, IV / 1986)
Toledo, kolejno miasto rzymskie, stolica królestwa Wizygotów, twierdza emiratu Kordoby, przyczółek królestw chrześcijańskich walczących z Maurami oraz, w XVI w., czasowo ośrodek najwyższej władzy królewskiej za panowania Karola V, jest strażnikiem przeszło dwutysiącletniej historii. Znajdujące się tam arcydzieła są owocem różnych cywilizacji; powstały one w środowisku, którego zasadniczym czynnikiem było współistnienie trzech wielkich religii - judaizmu, chrześcijaństwa i islamu.
Zespół zabytkowy w Cáceres (K III, IV / 1986)
W architekturze miasta, łączącej styl romański, wpływy islamu, gotyk Północy oraz renenans włoski, odnaleźć można historie bitew między Maurami i chrześcijanami. Z okresu muzułmańskiego pozostało około trzydziestu wież, z których najsłynniejszą jest Torre del Bujaco.
Katedra, alkazar i Archiwum Indii w Sewilli (K I, II, III, VI / 1987)
Trzy budowle tworzą wspaniały zespół zabytkowy w sercu Sewilli. Katedra i alkazar, budowane w okresie od rekonkwisty z 1248 r. do XVI w., przesiąknięte są wpływami mauretańskimi i stanowią cenne świadectwo cywilizacji Almohadów oraz chrześcijańskiej Andaluzji. Minaret Giralda, arcydzieło architektury Almohadów, przylega do pięcionawowej katedry, największej budowli gotyckiej w Europie, w której znajduje się gigantyczny grobowiec Krzysztofa Kolumba. W pałacu dawnej Giełdy (Lonja), zamienionym na Archiwum Indii, znajdują się najcenniejsze archiwa dotyczące kolonii w Ameryce.
Królewski klasztor Santa Maria de Guadalupe (K IV, VI / 1993)
Klasztor, stanowiący ilustrację czterech wieków hiszpańskiej sztuki sakralnej, symbolizuje dwa znaczące wydarzenia historyczne z 1492 r.: koniec rekonkwisty Półwyspu Iberyjskiego przez Królów Katolickich oraz przybycie Krzysztofa Kolumba do Ameryki. Znajdujący się w nim słynny posąg Matki Boskiej stał się potężnym symbolem chrystianizacji dużej części Nowego Świata.
Giełda Jedwabiu (Lonja de la Seda) w Walencji (K I, IV / 1996)
Zespół budowli, wzniesiony w latach 1482-1533, przeznaczony był do handlu jedwabiem (skąd pochodzi jego nazwa) i zawsze pełnił funkcje handlowe. Jest to arcydzieło gotyku płomienistego. Wspaniała Sala de Contratación przypomina potęgę i bogactwo wielkiego miasta handlowego basenu Morza Śródziemnego w XV i XVI w.
Krajobraz kulturowy Aranjuezu (K II, IV / 2001)
Krajobraz kulturowy Aranjuezu ukazuje całość złożonych związków zachodzących pomiędzy naturą i działalnością człowieka, pomiędzy krętymi rzekami i geometrycznym rysunkiem krajobrazu, pomiędzy pierwiastkiem wiejskim i miejskim, pomiędzy krajobrazem znaczonym zespołami leśnymi i architekturą, delikatnie organizowaną przez budowle pałacowe. W ciągu trzystu lat, starania rodziny królewskiej o rozwijanie i utrzymanie tego krajobrazu, pozwoliły na harmonijne łączenie cech francuskiego barokowego założenia parkowego z miejskim stylem życia oraz - z właściwą Oświeceniu - naukową metodą aklimatyzacji botanicznej i zoologicznej. Na krajobraz miały również wpływ koncepcje takie jak humanizm i centralizm polityczny.
Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy (K III, IV, VI / 2001)
Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy, największe w Europie budowle sakralne o konstrukcji szkieletowej, zostały wzniesione na Śląsku w połowie XVII w., w następstwie Pokoju Westfalskiego kładącego kres konfliktom religijnym. Zbudowane z uwzględnieniem czynników materiałowych i politycznych, świadczą o poszukiwaniach swobody religijnej i ucieleśniają formy architektoniczne właściwe kościołom katolickim, lecz mało rozpowszechnione w ideologii luterańskiej.
Budapeszt - panorama nadbrzeży Dunaju i dzielnica zamkowa w Budzie (K II, IV / 1987-2002)
Miasto posiada fragmenty zabytków, takich jak miasta rzymskiego Aquincum czy zamku gotyckiego Budy, które w różnych epokach wywarły znaczny wpływ na jego architekturę. Jest to jeden z najpiękniejszych krajobrazów miejskich na świecie, ilustrujący okresy świetności w historii stolicy Węgier.
Andrássy útca Przez wielu uważana jest za najpiękniejszą aleję Budapesztu. Najdłuższa w stolicy, ciągnie się od centrum miasta ponad 2,5km w kierunku Parku Miejskiego i Placu Bohaterów. Po obu stronach ulicy stoi równy rząd monumentalnych kamienic, nierzadko zdobionych kamiennymi driadami i kolumnami
Słowacki Kras i jaskinie krasowe Aggtelek (N I / 1995-2000)
712 odkrytych obecnie grot tworzy typowy system krasowy strefy umiarkowanej, wyróżniający się różnorodnością i koncentracją form na ograniczonym obszarze. Rzadko spotykane połączenie efektów klimatycznych tropikalnych i lodowcowych pozwala przebadać historię geologiczną na przestrzeni kilku dziesiątków milionów lat.
Zwiedziliśmy jedną z najsłynniejszych jaskiń - Domicę. Jaskinia ma długość 5368 m, a trasa zwiedzania wynosi 1180 m. Możliwy jest także spływ łódką, ale najczęściej w miesiącach letnich jest odwołany z powodu braku wody.
Vlkolinec (K IV, V / 1993)
Vlkoninec, położony w środkowej Słowacji (dzielnica Ruzomberoku), stanowi doskonale zachowany zespół, składający się z 45 budowli, charakterystycznych dla tradycyjnego osadnictwa wiejskiego w Europie Środkowej. Jest to najpełniejszy w regionie tego rodzaju zespół, z tradycyjnymi domami drewnianymi, typowymi dla obszarów górskich. Ciekawostką jest, iż rezerwat jest zamieszkany przez kilk rodzin, co powoduje nieciekawe sytuacje, gdy turyści zaglądają tubylcom do chat. Wnętrze dostępne jest w muzeum, gdzie dodatkowo można zakupić oryginalny owczy ser.
Piękny skansen, ale nie dla rowerzystów ;) Podjazd osiąga maksymalne wartości 20% na odcinku około kilometra. Zjazd jest równie efektowny, ale za to terenowy i równie stromy, prowadzi do centrum Ruzomberoku.
Bańska Szczawnica (K IV, V / 1993)
W przeciągu stuleci, w mieście przebywało wielu wybitnych inżynierów i naukowców, którzy przyczynili się do jego sławy. Dawny średniowieczny ośrodek górniczy przekształcił się w miasto w renesansowymi pałacami, XVI-wiecznymi kościołami, eleganckimi placami i zameczkami. Ośrodek miejski wtapia się w otaczający krajobraz, w którym napotkać można ostatnie ślady przemysłu górniczego i metalurgicznego.
Aby dojechać tam na rowerze musieliśmy pokonać kilkanaście kilometrów podjazdu przez wulkaniczne góry Szczawnickie. Najlepiej chyba dotrzeć tam pociągiem z Hronskiej Dubravy, bo miasto otoczone jest górami ze wszytskich stron. Samo miasto, bardzo klimatyczne wymaga dobrej kondycji, bo różnica poziomów między dolną częścią, a skansenem na wolnym powietrzu to ze dwieście metrów w pionie ;).
Zabytkowe centrum Wiednia (K II, IV, VI / 2001)
Wiedeń rozwijał się począwszy od czasów osadnictwa celtyckiego i rzymskiego. Następnie przekształcił się w miasto średniowieczne, a później barokowe, stając się stolicą monarchii austro-węgierskiej. Odgrywał zasadniczą rolę jako jeden z ośrodków muzyki europejskiej, z którym kojarzeni są wielcy kompozytorzy począwszy od klasycyzmu wiedeńskiego do muzyki współczesnej. Zespół zabytkowy Wiednia składa się z różnorodnych elementów architektonicznych, głównie barokowych pałaców i ogrodów oraz z pochodzącego z końca XIX w. zespołu reprezentacyjnych budynków wzdłuż Ringstrasse.
Klasztor dos Jeronimos i wieża Belém w Lizbonie (K III, VI / 1983)
Przy wejściu do portu w Lizbonie, klasztor Hieronimitów, rozpoczęty w 1502 r., stanowi świadectwo największego rozkwitu sztuki portugalskiej. Położona w pobliżu wieża Belém, wzniesiona dla upamiętnienia wyprawy Vasco da Gamy, przypomina wielkie odkrycia geograficzne, które położyły podwaliny nowożytnego świata.
Zespół zabytkowy w Bernie (K III / 1983)
Berno, założone w XII w. na wzgórzu otoczonym przez rzekę Aare, rozwijało się według ściśle określonych założeń urbanistycznych. Budowle zespołu staromiejskiego, pochodzące z różnych okresów, obejmują m. in. XV-wieczne arkady oraz XVI-wieczne fontanny. Główna część miasta średniowiecznego została odbudowana w XVIII w., lecz zachowała swój pierwotny charakter.
